Era otwarcia Polaków i Żydów

Druga połowa ubiegłego wieku, oraz początek XXI wieku przyniosły większe, niż kiedykolwiek otwarcie się żydowskich organizacji na społeczeństwo polskie. Dzisiejsi Żydzi nie stanowią zwartej grupy. Dla jednych podstawą ich przynależności jest religia, dla innych pamięć o zagładzie i przodkach, których nie chcą się wyrzec. Wielu Polaków niemających żydowskich korzeni włączyło się do działalności żydowskich instytucji, szczególnie w zakresie edukacji i ochrony zabytków żydowskich. Ich dziełem jest kilka doskonale prowadzonych żydowskich muzeów regionalnych. W coraz większej liczbie polskich uniwersytetów w pierwszych latach ubiegłego stulecia zaczęły powstawać z inicjatywy ich pracowników katedry historii i kultury żydowskiej. Obecnie w Polsce nie ma żadnej wspólnej reprezentacji Żydów, ani instytucji sprawującej pieczę, nad wszystkimi społecznymi, religijnymi, oświatowymi i kulturalnymi organizacjami żydowskimi.

Życie religijne

Dziś w Polsce istnieje kilka odrębnych kongregacji religijnych, z których największa jest zarejestrowany w 1993 roku związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich o zasięgu ogólnopolskim, liczący około 2,5 tysiąca członków. Jest on kontynuacja Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego, który powstał w 1946 roku. Związek zrzesza pełnoletnie osoby narodowości żydowskiej, niebędące jednocześnie wyznawcami innych religii i zamieszkałe na terytorium RP. Jednak mimo reprezentowania judaizmu ortodoksyjnego jedynie mniejszość członków przestrzega zasad szabatu. Związek tworzy osiem gmin żydowskich w Warszawie, Lublinie, Wałbrzychu, Żarach, Krakowie, Łodzi, Szczecinie i Katowicach. Z punktu widzenia prawa Związek jest kontynuatorem przedwojennych gmin żydowskich, dlatego pomaga on polskim Żydom w odzyskaniu przedwojennego mienia.